کار نوسان تراز آب دریای خزر در طی ده هزار سال گذشته که بسیاری از تمدن های انسانی در پیرامون این دریا توسعه پیدا کرده اند، بسیار شدید بوده است. حدود هشت هزار سال پیش تراز آب خزر حدود بیست متر پایین تر از تراز فعلی بود در حالیکه در دوره های پس از آن تراز آب خزر به حدود ده متر بالاتر از تراز فعلی نیز رسید. متخصصین مرکز ملی اقیانوس شناسی با مطالعه اثرات تراز آب خزر در سواحل ایران در محدودۀ نکا، لاریم (مازندران) کیاشهر و انزلی (گیلان) دریافتند که در طی 2500 سال گذشته که تمدن ایران در پیرامون خزر رشد یافت، حداقل سه تراز بالای آب در خط ساحلی ایران ثبت شده است. گسترده ترین پیشروی آب درحدود 2550 سال پیش روی داد که در آن هنگام تراز آب حدود 4 متر بالاتر از تراز کنونی بود در حدود 900 و 500 سال پیش نیز تراز آب بالاتر از کنونی بود. این شواهد حاکی است که در محدودۀ نزدیک خط ساحلی بسیاری از اثرات فعالیت های انسانی باید در اثر جابجایی خط ساحلی از بین رفته باشد. از طرفی در بخش های کم شیب ساحل (مانند بخش مرکزی گیلان، شرق مازندران و گلستان) به دلیل مردابی شدن اراضی امکان سکونت وجود نداشته است. اما آیا با یافته های جدید این دلایل رد خواهد شد؟ در هفتۀ گذشته متخصصین مرکز ملی اقیانوس شناسی هنگام مطالعه ساحل انزلی در فاصلۀ حدود پانصد متری خط ساحلی شئی(کوزه) به نظر باستانی برخورد کرده اند که در حدود 2 متر زیر ماسه های با لایه بندی که مشخصۀ مرداب است مدفون شده بود. پیشتر لایۀ زیرین آن توسط مرکز ملی اقیانوس شناسی مطالعه شده بود که سن سنجی دقیق با کربن چهارده سن حدود 900 سال پیش را نشان داد. بنظر می رسد در این ناحیه علی رغم جابجایی خط ساحلی مردم از دریا استفاده می کردند و یکی از راه های اصلی دسترسی به دریا از طریق مرداب انزلی بود. و در هنگام افزایش تراز آب، مرداب ورودی های دیگری علاوه بر ورودی های فعلی به دریا داشته است.
منبع: سایت پایگاه ملی داده های علوم زمین